Hiểu hơn về con đường mang theo nhiều điều vĩ đại và chứa đầy sự thú vị mà con người thời xưa đã tạo ra…
Con đường tơ lụa (The Silk Road) là một tuyến đường thông thương
quan trọng của nhân loại trong suốt một thời gian dài lịch sử. Nhờ
có con đường tơ lụa, những vùng đất, nền văn hóa mới được tìm ra và là
động lực cho sự phát triển của cả châu Á, châu Âu trên nhiều lĩnh vực.
Từ một con đường vĩ đại…
Con đường tơ lụa bắt đầu được hình thành từ thế kỷ thứ 2TCN, khi ấy
Trương Kiên – một triều thần của Hán Vũ Đế đã nhận lệnh đi về phía Tây
để liên minh với những quốc gia và dân tộc mới.
Con đường tơ lụa trải dài từ Á qua Âu được mô phỏng thời xưa.
Cuộc hành trình của Trương Khiên không mang lại thêm mối quan hệ
nào mới cho nhà Hán nhưng giúp ông có thêm nhiều kiến thức về nền văn
hóa phương Tây, tuyến đường mới và đặt nền móng cho con đường tơ lụa.
Trong lịch sử, người Trung Hoa mang vải lụa, gấm vóc… đến Ba Tư và
La Mã đồng thời những doanh nhân các vùng khác cũng tìm đường đến với
Trung Hoa.
Từ đây, con đường tơ lụa phát triển với tốc độ chóng mặt, bắt nguồn
từ Phúc Châu, Hàng Châu, Bắc Kinh của Trung Quốc qua Mông Cổ, Ấn Độ,
Kazkhstan, Thổ Nhĩ Kì, Hy Lạp…
Từ thế kỷ thứ VII, con đường tơ lụa trên biển ra đời bởi các thương
gia Ả Rập. Sau đó, các quốc gia như Bồ Đào Nha, Anh, Pháp, Hà Lan lần
lượt kéo đến Trung Quốc buôn bán qua đường biển với tốc độ nhanh, an
toàn hơn.
… những món hàng giá trị và kỳ lạ…
Gọi là con đường tơ lụa vì mặt hàng buôn bán chính và đầu tiên trên
con đường huyền thoại chính là tơ lụa. Vào thế kỷ thứ 3 TCN, Trung Quốc
đã tìm ra cách trồng dâu nuôi tằm, dệt lụa sớm nhất trên thế giới.
Tuy nhiên, tơ lụa thời đó chỉ dành riêng cho vua chúa và hàng quý
tộc ở Trung Quốc. Kể từ khi có con đường tơ lụa, các thương gia Trung
Quốc quyết định đem sản phẩm này tới phương Tây.
Lụa một thời được coi là tiền tệ trên con đường này.
Những bậc đế vương hay nhà quý tộc của La Mã rất thích lụa Trung
Hoa. Họ mong muốn sở hữu thứ hàng này đến mức sẵn sàng đổi chỗ lụa đó
bằng vàng với cân nặng tương đương.
Nhận thấy lợi nhuận khổng lồ từ thị trường mới, các thương gia
Trung Quốc tăng cường vận chuyển hàng hóa tới La Mã, Ai Cập. Đồng thời,
người dân phương Tây cũng lên đường tới Trung Quốc để buôn bán và truyền
bá tôn giáo.
Nô lệ cũng là một món hàng phổ biến trên con đường tơ lụa.
Sau một thời gian, số lượng hàng hóa trên con đường tơ lụa ngày một
đa dạng: từ đá quý, các loại gia vị, khoáng sản, thuốc… hay cả các loài
động vật. Ngược lại, ngựa Ba Tư cũng trở thành món hàng giá trị và đắt
đỏ mà các lái buôn thời bấy giờ trao đổi trên con đường tơ lụa.
Không chỉ các loài động vật, nô lệ cũng bị buôn bán dọc theo con
đường tơ lụa. Họ hầu hết là những người dân thường vô tội bị bắt trong
các cuộc chiến tranh, tội phạm hay nợ một món tiền lớn mà không thể trả.
… đến động lực phát triển các nền văn minh nhân loại
Không chỉ có ý nghĩa về mặt giao thương, con đường tơ lụa còn tạo
nên động lực để thúc đẩy khoa học phát triển trong thời kỳ này. Những
cuộc buôn bán, thám hiểm giúp con người có cái nhìn mới về tự nhiên, địa
lý, chính trị.
Thông qua con đường này, văn hóa các nước cùng nhiều tôn giáo được
giao thoa khắp nơi. Ở các thành phố lớn trên con đường tơ lụa như
Samarkand, ngoài kinh tế thì tôn giáo cũng là vấn đề rất đáng tự hào.
Rất nhiều nhà thờ, giáo đường Kitô giáo, Do Thái giáo, hay chùa
chiền đều được dựng lên ở khắp nơi. Mọi tôn giáo đều được chấp nhận và
tôn trọng trên con đường tơ lụa. Chính quan điểm thể hiện sự tiến bộ,
tạo tiền đề cho các nền văn minh phát triển.
Con đường tơ lụa cũng là nơi để nhiều nhà thám hiểu viết nên tên
tuổi của mình, điển hình nhất là Marco Polo (1254 – 1324). Ông là một
người Ý, sống vào thế kỷ XIV và đã sử dụng con đường tơ lụa để khám phá
nhiều vùng đất mới ở Trung Quốc. Marco thậm chí còn được vua Hốt Tất
Liệt phong một chức quan. Khi trở về lại châu Âu, ông đem theo nhiều
kiến thức cùng sản vật Trung Hoa.
Chân dung nhà thám hiểm Marco Polo.
Tương truyền rằng, món mì Ý chính là mì của Trung Hoa được Marco
Polo đem về Ý qua con đường tơ lụa. Sau này ông viết lại cuộc hành trình
thú vị của mình trong cuốn sách “Marco Polo du ký” và trở thành một nhà
thám hiểm vĩ đại của toàn nhân loại.
Sự suy tàn của con đường vĩ đại
Các cuộc chiến tranh liên miên cùng nạn đạo tặc, cướp phá khiến cho
những đoàn người buôn bán luôn gặp nguy hiểm, con đường tơ lụa vĩ đại
dần suy thoái.
Tuy nhiên sau khi đế quốc Nguyên Mông mở rộng bờ cõi ra khắp châu Á
và châu Âu, công việc buôn bán nơi đây thịnh vượng trở lại. Nhưng chính
con đường này vô tình lại phát tán dịch bệnh “Cái chết đen” ra khắp
châu Âu và Trung Á trong năm 1348 – 1350. Căn bệnh này giết hại gần 60%
dân số của châu Âu và tác động không nhỏ tới hoạt động của con đường tơ
lụa.
Thành phố cổ heo hút người Samarkand.
Cuối cùng con đường tơ lụa vĩ đại cũng tan rã vào thập niên 1400
bằng hàng loạt sự kiện đáng buồn. Tại Trung Quốc, nhà Minh lên nắm quyền
đã khống chế con đường tơ lụa. Việc bắt nộp thuế cao đã khiến nhiều
thương gia phải tìm đến con đường vận chuyển khác.
Sự phát triển của đế chế Ottoman khiến cho tuyến đường nối phương
Tây và phương Đông bị chặn đứng. Con đường tơ lụa từ đây chìm vào dĩ
vãng và những hào quang của nó cũng tiêu tan để lại nhiều thành phố cổ
heo hút.
* Bài viết sử dụng tư liệu tham khảo từ các nguồn: National Geographic, Wikipedia…